Tradycja kształcenia archiwistów w ramach studiów historycznych sięga w Europie niemal dwóch stuleci. Archiwa stały się wtedy instytucjami mającymi na wieczne czasy przechowywać najważniejsze urzędowe i prawne źródła historyczne. To one mieszczą dziś pamięć narodów i tutaj historycy poszukują wiedzy o tajemnicach minionych epok. Pracujący w archiwach muszą więc posiąść wiedzę o rodzajach materiałów archiwalnych i sposobach ich powstawania. Muszą umieć m.in. odczytywać dawne pisma, rozpoznawać stare pieczęcie, aby oceniać autentyczność i wiarygodność źródeł historycznych. Niezbędna jest też im wiedza o sposobach opracowywania, konserwacji, przechowywania i udostępniania tych źródeł. Archiwista to taki więc historyk, który dużo wie o tym, co stanowi podstawę badania historycznego - o źródłach archiwalnych. Trzeba jednak pamiętać, że akta i dokumenty ze średniowiecza, czasów staropolskich, XIX, a także z większej części XX w. spoczywają już w magazynach archiwalnych. Zaś w działaniach archiwów na plan pierwszy zaczyna się wysuwać troska o to, by z całej ogromnej masy powstającej dziś dokumentacji, wybrać to co będzie najważniejsze dla przyszłych historyków za setki i tysiące lat. Tak więc archiwista musi znać się też na działalności dzisiejszych urzędów, które coraz częściej wytwarzają dokumenty elektroniczne. Potrzebuje przygotowania, które pozwoli mu stanąć do współpracy z najnowocześniejszymi zawodami społeczeństwa informacyjnego, takimi jak zarządzanie wiedzą (knowledge management), czy też zarządzanie informacją (informations management). Dlatego w najbardziej rozwiniętych krajach coraz częściej przygotowywanie archiwistów polega głównie na zaznajamianiu ich z zastosowaniem technologii informatycznych w zarządzaniu i administracji - w urzędach państwowych, instytucjach samorządowych, jak również w przedsiębiorstwach i firmach prywatnych. Zawód archiwisty zbliża się do profesji zarządzającego dokumentacją (records managera).
Na UMCS archiwistów kształci się od 25 lat. W Kolegium Licencjackim UMCS w Białej Podlaskiej od 9 lat. Nabywają wiedzy i umiejętności pozwalających im pracować tak w archiwach, które mieszczą najdawniejsze materiały, nawet średniowieczne, jak i w takich, gdzie znajdują się dokumenty współczesne, często już elektroniczne. Poznają więc z jednej strony dzieje dawnych urzędów i kancelarii, które wytwarzały archiwalia, uczą się paleografii (nauki o dawnym piśmie), zapoznają się z historią ustroju państwa polskiego. Z drugiej zaś strony opanowują metody zarządzania dokumentacją wytwarzaną dzisiaj, a także poznają podstawy pracy we współczesnych biurach, kancelariach i urzędach. Mają zajęcia z podstaw teorii organizacji i zarządzania. Zaznajamiają się też z aktualnym ustrojem państwa, jak również z zastosowaniem komputerów w urzędach i administracji, a także w archiwach. W arkana archiwistyki jako dyscypliny naukowej wprowadzają ich zajęcia z metodyk i archiwalnej, archiwoznawstwa i teorii archiwistycznej. Praktyki zawodowe odbywane są w kancelariach i biurach urzędów oraz firm, a także w archiwach zakładowych i państwowych. Aktualny program specjalizacji archiwalnej bardzo znacznie wychodzi naprzeciw potrzebom współczesności i jutra. Nasi absolwenci zyskują przygotowanie do pracy w archiwach historycznych, ale też w równym stopniu - w archiwach bieżących (tzw. zakładowych), jak np. w archiwach urzędów państwowych i samorządowych, banków, sądów, szpitali, wielkich i małych firm prywatnych itp. Zyskują dobre przygotowanie do zawodu urzędnika, nie tylko w biurach i kancelariach, jak również do pracy w dziedzinach związanych z "records management". Ten nowy zawód społeczeństwa informacyjnego, od dawna rozpowszechniony jest w USA, Kanadzie, Wielkiej Brytanii i Australii. Ostatnio wkracza do Europy Zachodniej, tym bardziej, że opracowano w tym zakresie normę ISO. Należy więc się spodziewać, że zapotrzebowanie na usługi "records managerów" dotrze do naszego kraju. Tak więc specjalizacja archiwalna daje niesłychanie szerokie możliwości wyboru - od poznania tajemnic pergaminowych dokumentów średniowiecza po wniknięcie w arkana dokumentu elektronicznego, krążącego w wirtualnej rzeczywistości sieci komputerowych.